Wednesday, January 31, 2018

Seeing reason in the CPI(M)’s politics

R. Ramakumar

The decision of the Central Committee of the largest Left party in India - the Communist Party of India (Marxist), or the CPI(M) - to refrain from any alliance or understanding with the Congress party has led to many critical responses. A number of secular and progressive-minded people have taken exception to the CPI(M)’s decision. Many of them have argued in favour of an umbrella-electoral alliance of non-BJP parties to defeat the Bharatiya Janata Party (BJP) in the 2019 elections to the Parliament. The refusal of the CPI(M) to join hands with the Congress is proof, they argue, that it is just a “B-team” of the BJP.

These views, though may be well-meaning, are misguided and betray a poor understanding of the complex realities of Indian politics in the times of Hindutva. In my opinion, an alternative to the BJP’s rule can not simply be a return to a scenario prior to the BJP’s rule, which was singularly guilty of sowing the seeds for the BJP’s rise in the Indian society and polity.

To begin with, the strength of the Left in India, particularly the CPI(M), has never been in the electoral sphere. The Left is electorally powerful in only three States. Of course, in these States, the Left has shown that an alternative development trajectory is indeed possible. If we look outside these States, the Left simply lacks any pan-Indian electoral strength. Yet, the importance of Left politics in the country’s public domain has never been on the wane. Whenever there is an attack on the liberal values of our society or on the livelihoods of people, it is the Left that people expect to be on the vanguard. This phenomenon is because of the remarkable ability of the Left parties, and their mass organisations of farmers, workers, students and women, to mobilise people and mount powerful movements for pro-people policies, and against anti-people policies of the ruling classes.

In India, this ruling class is constituted by the BJP and the Congress. They, together, represent the rural and the urban rich. Crony capitalism has been a hallmark of both the Congress and BJP governments. It is their combined interest to move India towards imperialist-driven globalisation, liberalisation and a free market economy. The contemporary agrarian crisis in India is a direct fall-out of the Congress party’s neoliberal agenda in agriculture, which the BJP government has taken forward. It is the Congress’s agenda of privatisation and fund-squeeze for higher education that the BJP government has been gladly pursuing. The Orwellian Aadhaar was a brain-child of the Congress. The two parties have, historically, presided over regimes that have entrenched upper caste groups in their pursuit of domination over lower caste groups. They have together created a fertile ground in Indian society where science and rational thinking are dumped in favour of obscurantism and superstitions.

Of course, the BJP is a bigger danger than the Congress. The BJP is also a communal right-wing entity that aims at converting secular India into a Hindu Rashtra. Hence, the argument is put forward that the “neoliberal, but secular” Congress and the “non-neoliberal and secular” Left could ally with each other to keep the common enemy - the “neoliberal and communal” BJP - out of power. In this regard, a number of commentators have pointed to the post-election developments of 2004 as a useful guide. However, this may be a simplistic portrayal of a far more complex political reality in Indian politics. Experience shows that electoral adjustments may temporarily keep the BJP out of power, but they distract attention from the more fundamental task of transforming how people’s consciousness is moulded by communal ideologies. In a recent speech at the Mumbai Collective in Mumbai, Prakash Karat had elaborated on this point in detail:
“We have seen that the non-BJP, or the non-Hindutva political forces in this country, ranging from the secular Right to the Left in India, have [in the past] sought to fight off the Hindutva forces primarily through electoral politics. We did that successfully in the year 2004, when electoral tactics were worked out to oust the Vajpayee government from office and defeat the BJP. But despite the electoral defeat of the BJP, there was no real erosion or weakening of Hindutva forces. They suffered a setback, but their bases were intact…That is because Hindutva politics is something that is fashioned and engineered by the Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS). And the RSS works round the clock, 24*7, in our society in terms of spreading the Hindutva ideology…it is a political project of the RSS, the ultimate aim being to establish a Hindu Rashtra. So, while they suffered electoral defeat from time to time, because of effective political and electoral measures adopted by the secular opposition/regional parties, their consistent work in different spheres of our society never ceased and they continued to gain ground. And we have not tackled that seriously.”

This takes us to two questions: first, does the Congress have a meaningful role in effectively defeating the ideology of Hindutva? Second, whether a singular attention to electoral adjustments distracts the Left from the more fundamental task of building genuine people’s movements against communalism and neoliberalism?

First, if there is a sure “B-team” of the BJP in India, it has been the Congress. History is replete with evidence on this ground. It was Rajiv Gandhi who first opened the doors of the so-called Ram temple in Ayodhya’s Babri Masjid and promised a Ram Rajya to the people. The Babri Masjid was demolished in 1992 under the aegis of a Congress government. Countless communal riots have been engineered across the country with incumbent Congress governments watching in silence. The UPA-1 government had appointed the Rajinder Sacchar Commission to enquire into the economic backwardness of Muslims. Some hesitant policy actions followed, but when the Congress lost the 2014 Parliament elections, its General Secretary A. K. Antony attributed the loss to the party’s appeasement of minorities, which alienated the majority community.

After 2014, the Congress has once again returned to its time-tested “soft-Hindutva” plank. This was unmistakably visible during the Gujarat elections of 2017, in which the party’s spokespersons introduced temple-hopper Rahul Gandhi as a “shiv bhakt” and “janeudhaari brahmin”. In the forthcoming Karnataka assembly polls, report suggest, the Congress is getting ready to repeat the “temple strategy” attempted in Gujarat. In Maharashtra, Congress leaders are busy setting up “sadhu-sant samaj” cells to influence Hindu monks and sages. More recently, they have publicly invited the fascistic Shiv Sena for an alliance to bring the BJP down from power. The Congress party has never had an unambiguous policy on cow slaughter. Many State-level leaders of the Congress are strong votaries of the ban on cow slaughter and the beef ban. Congress leaders from Haryana have been some of the strongest supporters of the extra-constitutional khap panchayats. It is not for nothing then that hordes of senior leaders of the Congress - Rita Bahuguna, S. M. Krishna, Himanta Biswa Sarma, Satpal Maharaj, Jagadambika Pal and Narayan Rane among others - have jumped ship overnight to transform into leaders of the BJP. To top it all, in the Tripura assembly polls of 2018, all the sitting Congress MLAs of the current assembly are contesting as BJP candidates.

The Congress, then, is a poor candidate to lead the socio-cultural offensive against the communal Right. Arun Jaitley was probably right in his comment soon after the Gujarat assembly elections: “if an original is available, why would anyone prefer a clone?”

Secondly, the CPI(M)’s emerging strategy to counter the BJP moves away from temporary electoral adjustments, as have been tried in the past, towards more substantive building up of people’s movements against both communalism and neoliberalism. Let’s get the fact right. There has been a secular decline in the electoral support for the Left parties over the years, particularly in States outside its strongholds. One of the reasons for this decline has been the electoral alliances stitched together, year after year, with both the Congress and many regional parties. A casualty in the midst of these electoral forays has been the independent struggles of the Left. The decision of the CPI(M)’s Central Committee appears to correct this anomaly and focus on building independent struggles of the Left across the country. The work has already begun. The two largest farmer’s struggles of recent times - in Maharashtra and Rajasthan - were spearheaded by the All India Kisan Sabha, a CPI(M)-led organisation of farmers. The Left’s trade unions have been in the leadership of national strikes and agitations of the workers, the largest being the maha padav in New Delhi of November 2017. Left-led student organisations have been holding the fort in campuses across India against the heinous attacks on higher education by the Narendra Modi government.

The importance of a sustained build-up of such movements from below against Hindutva politics on the one hand, and neoliberal policies on the other, is unfortunately not appreciated by some in the progressive circles. It is only such a comprehensive struggle that would ultimately alienate the RSS and its pet themes from the public sphere. In his Mumbai lecture, Prakash Karat had elaborated on this point too:
“After three-and-a-half years of the Modi regime, all of us are seriously grappling with the question of how to counter this challenge; how do we overcome this political challenge of the Hindutva forces…There is a natural and popular urge that all of you should get together and defeat the BJP in electoral terms. But I believe that this is putting the cart before the horse…There is still insufficient recognition that the advance made by Hindutva politics and ideology over substantial sections of our people cannot be undone purely through electoral battle and electoral struggle. We have to have a more comprehensive plan of action. Here, the first thing is to recognise that large sections of the people, including the working people - the working class, the peasantry, the rural poor, the urban poor - all those should be the basis for our fight against the Hindutva forces. These people have been won over to the other side of the camp of the Hindutva forces. In order to fight the Hindutva forces effectively, we have to win the battle for the minds and interests of these sections of people. The shrinking of the space for the secular democratic forces is underlined by this reality at the ground level…”
In the contemporary situation where Hindutva and neoliberalism are inseparably inter-twined, as under Narendra Modi’s BJP, the alternative too has to be equally encompassing. Alliances or understandings with elements of the so-called “secular Right” would not only diminish the legitimacy of such an arrangement in the minds of people. It would also deliver a major setback to the cause of a genuine Left and democratic alternative to the Congress and the BJP. It is hoped that short-sighted commentators who slight the Left have a rethink on their position and see reason in the CPI(M)’s stance.

Wednesday, November 1, 2017

കേരളം ഇനിയെങ്ങോട്ട്?

ആർ. രാംകുമാർ

കേരളം സ്വതന്ത്രമായ ഒരു സംസ്‌ഥാനമായി മാറിയതിന് ശേഷം 61 വർഷങ്ങൾ പിന്നിടുന്നു. മനുഷ്യജീവിതവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഏറ്റവും അടിസ്‌ഥാനപരമായ മേഖലകളിൽ വലിയ കുതിപ്പുകളാണ് കേരളം ഈ കാലയളവിൽ കൈവരിച്ചത്. 1957-ൽ, സംസ്‌ഥാന രൂപീകരണ സമയത്തു തന്നെ, കേരളം സാമൂഹ്യ മേഖലകളിൽ മുന്നേറി കഴിഞ്ഞിരുന്നു എന്നൊരു തെറ്റായ ധാരണ പരക്കെ നിലവിലുണ്ട്. അത് ശരിയല്ല. 1961-ൽ പോലും കേരളത്തിലെ ദളിത് സ്ത്രീകൾക്കിടയിൽ സാക്ഷരതാ നിരക്ക് വെറും 17 ശതമാനമായിരുന്നു എന്നത് മറക്കരുത്. ഇന്നത് 80 ശതമാനം കടന്നിരിക്കുന്നു. 1950-കളിൽ പോലും കേരളത്തിലെ ശിശുമരണ നിരക്ക് 120 ആയിരുന്നു എന്നതും മറക്കരുത്. ഇന്നത് പത്തിൽ താഴെയാണ്. ഈ ചരിത്ര വസ്തുതകളെ മറന്നു കൊണ്ട് കേരളത്തിന്റെ 61 വർഷത്തെ വികസന അനുഭവങ്ങളെ വിലയിരുത്തുക അസാദ്ധ്യമാണ്.

ഇന്ത്യയിലെ മറ്റു സംസ്‌ഥാനങ്ങളെ ആശ്ചര്യപ്പെടുത്തുന്ന ഈ നേട്ടങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുകയും ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ് ഇന്ന് കേരളം അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രധാനമായ ഒരു വെല്ലുവിളി. എന്നാൽ സാമൂഹ്യ മേഖലയെ, പ്രത്യേകിച്ചും വിദ്യാഭ്യാസ-ആരോഗ്യ മേഖലകളെ, ഇന്ന് ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നത് 61 വർഷം മുൻപ് നമ്മൾ പ്രാഥമിക സൗകര്യങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തത് പോലെയാവില്ല. വിദ്യാഭ്യാസ രംഗത്ത് പൊതുവിദ്യാലയങ്ങളിലെ അടിസ്‌ഥാന-സൗകര്യങ്ങളുടെയും പഠന-രീതികളുടെയും സാമൂഹ്യ-സ്വഭാവത്തിന്റെയും ആധുനികവൽക്കരണം അനിവാര്യമാണ്. എങ്കിൽ മാത്രമേ പാവപ്പെട്ടവരുടെ കുട്ടികൾ മാത്രം പഠിക്കുന്ന സ്‌കൂളുകൾ എന്ന നിലവിലെ സ്‌ഥിതി മാറി, എല്ലാ വിഭാഗം ജനങ്ങളും തങ്ങളുടെ കുട്ടികളെ അയക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ജനാധിപത്യ-സ്‌ഥാപനങ്ങളായി നമ്മുടെ പൊതു-വിദ്യാലയങ്ങളെ മാറ്റാൻ കഴിയൂ.

നമ്മൾ കരുതുന്നതിലും വലിയ ഒരു പ്രതിസന്ധിയുടെ അവസ്‌ഥ ഉന്നത വിദ്യാഭാസ രംഗത്തുണ്ട്. സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന മനോഭാവവുമായി ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസത്തെ കൈകാര്യം ചെയ്യാനാണ് നമ്മൾ ശ്രമിക്കുന്നത് എന്നതിലെ അപകടം ഇനിയെങ്കിലും നമ്മൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞേ മതിയാവൂ. ഉന്നത നിലവാരത്തിലുള്ള ആധ്യയനവും ഗവേഷണവും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിന്; അടിസ്‌ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിന്; അക്കാദമിക സ്‌ഥാപനങ്ങൾക്ക്‌ സ്വാതന്ത്ര്യവും സ്വയംഭരണാവകാശവുമുള്ള അന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിച്ചെടുക്കുന്നതിന്; ദേശീയ-അന്താരാഷ്ട്ര രംഗത്തെ മികച്ച സ്‌ഥാപനങ്ങളുമായും അവിടത്തെ ഗവേഷകരുമായും ഉള്ള സംബർക്കങ്ങൾ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിന്; ഇവയിലൊക്കെ തന്നെ വലിയ തോതിലുള്ള ശ്രദ്ധയും വ്യക്തതയും വേണ്ടതുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ബിരുദധാരികൾ ഉന്നത പഠനത്തിന് കേരളം വിടേണ്ടി വരുന്ന ദുഃഖകരമായ ഇന്നത്തെ അവസ്‌ഥയെ നമുക്ക് മറികടക്കണം. അതേ സമയം, ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ രംഗത്തെ പരിഷ്‌കാരങ്ങൾ ഈ മേഖലയെ നഗ്നമായ വാണിജ്യവൽക്കരണത്തിന്റെ കേന്ദ്രമാക്കുന്നതിനെതിരെ ജാഗ്രതയും വേണം. ഇതിനൊപ്പം തന്നെ ചേർത്ത് വെക്കേണ്ടതാണ്‌ വിദ്യാഭ്യാസത്തെയും നൈപുണ്യ-വികസനത്തിനെയും നിരന്തരമായി കോർത്തിണക്കക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യവും.

വിദ്യാഭ്യാസത്തിലെന്നത് പോലെ തന്നെ, ആരോഗ്യ രംഗത്തും പുതിയ വെല്ലുവിളികളും സാധ്യതകളുമുണ്ട്. കഴിഞ്ഞ ഏകദേശം 20 കൊല്ലത്തെ കാര്യമെടുത്താൽ, 1957 മുതൽ നേടിയെടുക്കാൻ കഴിഞ്ഞ പല നേട്ടങ്ങളുടെയും മെച്ചം ക്രമേണ കുറഞ്ഞു വരുന്നതായി കാണാം. പൊതു ആരോഗ്യമേഖലയുടെ തകർച്ചയും സ്വകാര്യ മേഖലയുടെ വളർച്ചയും ഒരു വശത്ത്; പുതിയ രോഗങ്ങളുടെ വരവും സാംക്രമിക രോഗങ്ങളുടെ വ്യാപനവും സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുള്ള പ്രശ്നങ്ങൾ മറുവശത്ത്. ഇവക്കിടയിൽ ഏറ്റവും ഞെരുക്കത്തിൽ പെട്ടിട്ടുള്ളതാകട്ടെ ദളിതർ, ആദിവാസികൾ, മത്സ്യ തൊഴിലാളികൾ, മുതിർന്നവർ, മറുനാടൻ തൊഴിലാളികൾ തുടങ്ങിയവരാണ്. ആരോഗ്യ പരിപാലനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചെലവുകളുടെ വലിയ തോതിലുള്ള വർദ്ധനവാണ് ഈ വിഭാഗം ജനങ്ങൾ ചെന്ന് പെട്ടിട്ടുള്ള കടക്കെണികൾക്ക് ഒരു പ്രധാന കാരണം. ഇന്ത്യയിലെ ഒരു വ്യക്തി ഒരു വർഷം ശരാശരി 3800 രൂപയാണ് ആരോഗ്യ പരിരക്ഷക്ക്‌ ചെലവഴിക്കുന്നത്. കേരളത്തിൽ ഇത് 7300 രൂപയാണ്. ഈ പരിതസ്‌ഥിതി തുടരുവാൻ പാടില്ല. ആരോഗ്യ രംഗത്തെ പൊതുമേഖലയുടെ ഗുണനിലവാരം ഉയർത്തുക എന്നതാവണം നമ്മുടെ പ്രധാന ദൗത്യം. ഒപ്പം തന്നെ വേണ്ടതാണ് ശുചീകരണ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ വ്യാപനവും ആരോഗ്യ-ഇൻഷുറൻസ് പരിരക്ഷയുടെ സാർവത്രികതയും. ആരോഗ്യ രംഗത്ത് ഒരു ക്യൂബൻ മാതൃക സൃഷ്ടിക്കാൻ കേരളത്തിന് കഴിയും.

ദുർബല ജനവിഭാഗങ്ങൾ നേരിടുന്ന പ്രതിസന്ധി നേരിടാൻ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധ വേണം. കേരളത്തിൽ നിന്ന് കേവല ദാരിദ്ര്യം പൂർണമായും തുടച്ചു നീക്കാൻ നമുക്ക് അടുത്ത മൂന്നോ നാലോ വർഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ കഴിയണം. അതാവണം സാമൂഹ്യ-നയങ്ങളുടെ ശ്രദ്ധാകേന്ദ്രം. ഭൂമി, വീട്, ഭക്ഷ്യ-സുരക്ഷ, വിദ്യാഭ്യാസം, നൈപുണ്യ വികസനം, തൊഴിലവസരങ്ങൾ ഇവയെല്ലാം കൂടിചേർന്നുള്ള ഒരു സമഗ്ര-നയപരിപാടിയുടെ പ്രതിബദ്ധതയോടെയുള്ള നിർവഹണം വഴി ഇത് നേടാവുന്നതേയുള്ളൂ. കേരള വികസന അനുഭവത്തിന്റെ യുക്താനുസൃതമായ അടുത്ത പടിയാവണം കേവല ദാരിദ്ര്യത്തിന്റെ നിർമാർജനം.

വികസനത്തിലെ ലിംഗനീതിയേയും നമുക്ക് അടുത്ത പടിയിലേക്കുയർത്തണം. സ്ത്രീ-ശാക്തീകരണം എന്ന സങ്കൽപ്പത്തെ വിപുലപ്പെടുത്തി സ്ത്രീ-സ്വാതന്ത്ര്യം എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിലേക്കെത്താൻ നമ്മൾ ശ്രമിക്കണം. ആധുനിക സമൂഹത്തിൽ ലിംഗ-തുല്യതയിൽ അടിസ്‌ഥാനമാക്കിയ ജീവിതങ്ങൾ നയിക്കാൻ സ്ത്രീകളെ പ്രാപ്തരാക്കുന്നതും, അതിനുള്ള സാമൂഹ്യ-സാംസ്കാരിക പരിസരങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു നൽകുന്നതുമാവണം നമ്മുടെ നയങ്ങൾ.

സാമൂഹ്യ മേഖലയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുക എന്നത് ഒരു വെല്ലുവിളിയാണെങ്കിൽ അത്ര തന്നെ പ്രശ്നസങ്കീർണമാണ് ഉത്പാദന മേഖലയിലെ വിഷയങ്ങൾ. ഉത്പാദന മേഖലയെ അവഗണിച്ചു കൊണ്ടാണ് കേരളം സാമൂഹ്യ പുരോഗതി കൈവരിച്ചത് എന്ന വിമർശനം ആദ്യമായി ഉന്നയിച്ചത് ഇ. എം. എസ്. നംബൂതിരിപ്പാട്‌ തന്നെയാണ്. കൃഷി, വ്യവസായ മേഖലകളുടെ വളർച്ച വർദ്ധിപ്പിച്ചു കൊണ്ട് മാത്രമേ കേരളത്തിൽ കൂടുതൽ മെച്ചപ്പെട്ട തൊഴിലവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയൂ. അടുത്ത വർഷങ്ങളിൽ ഉത്പാദന മേഖലയിലെ വളർച്ച തന്നെയാവണം കേരളം വികസന തന്ത്രത്തിന്റെ പ്രധാന ഊന്നൽ.

കൃഷിയുടെ കാര്യമെടുക്കാം. കേരളത്തിന്റെ കാര്‍ഷിക വിളക്രമത്തില്‍ നാണ്യവിളകള്‍ പ്രധാന പങ്ക് വഹിക്കുന്നതുകൊണ്ട് ഇവിടെയുള്ള കാര്‍ഷിക കുടുംബങ്ങള്‍ സമ്പാദിക്കുന്ന പ്രതി-ഹെക്റ്റര്‍ വരുമാനം കൂടുതലാണ്. 2012-13 ല്‍ ആകെയുള്ള ഉത്പാദനത്തിന്റെ മൂല്യം പ്രതി-ഹെക്റ്റര്‍ ശരാശരി എടുക്കുകയാണെങ്കില്‍ കേരളത്തിന്റേത് 97,491 രൂപയായിരുന്നു. ഇതേ മൂല്യം ഇന്ത്യ ആകെയെടുത്താല്‍ 43,308 രൂപയും, പഞ്ചാബില്‍ 88,058 രൂപയും. എന്നാല്‍, കൃഷിയില്‍ നിന്നും ഒരു കാര്‍ഷിക കുടുംബത്തിന് ലഭിച്ച ശരാശരി വരുമാനം കേരളത്തില്‍ പ്രതിമാസം 4106 രൂപയായിരുന്നു. ഇത് ഇന്ത്യയാകെ എടുക്കുകയാണെങ്കില്‍ 3844 രൂപയും, പഞ്ചാബില്‍ 12,520 രൂപയും. അതായത്, സംസ്‌ഥാനത്തിന്റെ കൃഷിയിലെ കൂടിയ ഉത്പാദന മൂല്യം കുടുംബങ്ങളിലെ  ശരാശരി വരുമാനത്തിലുള്ള ഉയര്‍ച്ചയായി പരിണമിക്കുന്നില്ല. ഈ സ്‌ഥിതിവിശേഷം മറികടക്കാതെ ഇന്നത്തെ കൃഷിയിലെ പ്രതിസന്ധി പരിഹരിക്കാൻ കഴിയില്ല.

കാർഷിക വരുമാനങ്ങളുടെ വർദ്ധനവ് ഉറപ്പു വരുത്താൻ കേരളത്തിലെ ഭാവി കാർഷിക നയങ്ങൾക്ക് കഴിയണം. ഇതെങ്ങിനെ കഴിയും? കൃഷിയെ പറ്റി കേരളത്തിൽ നിലവിലുള്ള മനോഭാവത്തിൽ തന്നെ മാറ്റം വരുത്താൻ കഴിയാതെ ഇന്നത്തെ പരിതസ്‌ഥിതിയിൽ നിന്നും പുറത്തു കടക്കാൻ കഴിയില്ല. ഒന്നാമതായി, നമ്മുടെ ഉത്പാദനക്ഷമത വലിയ തോതിൽ തന്നെ വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ കഴിയണം. റബ്ബർ ഒഴിച്ച് നിർത്തിയാൽ, കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിളകളുടെ ഉത്പാദനക്ഷമത ഇന്ത്യയിലെ ശരാശരിയെ അപേക്ഷിച്ച് വളരെ താഴെയാണ്. ഇതിനു തടസ്സമായി നിൽക്കുന്ന ഒട്ടേറെ സാമൂഹ്യ-സാമ്പത്തിക ഘടകങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും, കേരളത്തിൽ ചരിത്രപരമായി തന്നെ ഉത്പാദനക്ഷമതയിലെ വർധനവിൽ ഊന്നി കൊണ്ടുള്ള ഒരു കാർഷിക നയരൂപീകരണം ഉണ്ടായിട്ടില്ല എന്നത് നമ്മൾ മറക്കരുത്. ഇതിനാവശ്യം വേണ്ട കാർഷിക ശാസ്ത്ര-സാങ്കേതിക മേഖലയിലെ നൂതനമായ ആവിഷ്കാരങ്ങൾക്കെതിരെ മുഖം തിരിച്ചു നിൽക്കാനാകട്ടെ നമുക്കെപ്പോഴും ഉത്സാഹവും ആണ്. രണ്ടാമതായി, കാർഷിക സംസ്കരണ മേഖലയിലും നമ്മൾ ശ്രദ്ധ ചെലുത്തിയിട്ടില്ല. ഉദാഹരണത്തിന്, ഇളനീരും നീരയും തേങ്ങാപ്പാലും ഒക്കെ അടങ്ങുന്ന ഒരു വലിയ സംസ്കരണ ശൃംഖല തന്നെ നാളികേര രംഗത്ത് സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയുമെങ്കിലും നമ്മൾ ഇപ്പോഴും തേങ്ങയിലും കൊപ്രയിലും കുടുങ്ങി കിടക്കുകയാണ്. ഇത്തരത്തിൽ ബൃഹത്തായ ഒരു ഇടപെടൽ സർക്കാർ-സഹകരണ സംരംഭങ്ങൾ കൊണ്ട് മാത്രം പൂർണമാവില്ല. അതിനായി, കാർഷിക സംസ്കരണ രംഗത്ത് വലിയ തോതിലുള്ള സ്വകാര്യ മൂലധന നിക്ഷേപം അടിയന്തിരമായി കൊണ്ട് വരേണ്ടതുണ്ട്. മൂന്നാമതായി, മൃഗസംരക്ഷണം, മത്സ്യബന്ധനം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലെ പ്രവർത്തനങ്ങളെ കൃഷിയുമായി സംയോജിപ്പിക്കാൻ കഴിയണം. പ്രതിദിനം 9.8 ലക്ഷം ലിറ്റർ പാലിന്റെ ദൗർലഭ്യം കേരളത്തിലുണ്ട്. അത് പോലെ, നാലര ലക്ഷം കോഴികുഞ്ഞുങ്ങളുടെയും ഒരു കോടി കോഴിമുട്ടകളുടെയും ദൗർലഭ്യവും പ്രതിദിനം കേരളത്തിലുണ്ട്. ഇവ ഇവിടെ തന്നെ ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ നമുക്ക്‌ കഴിയില്ലേ? ഈ വളർച്ചയിലും സ്വകാര്യ നിക്ഷേപങ്ങളുടെ സാധ്യത വലുതാണ്.

വ്യവസായ മേഖലയിൽ പ്രശ്നങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമാണ്. ഒന്നാമതായി, കേരളത്തിന്റെ പരമ്പരാഗതമായ വ്യവസായങ്ങളുണ്ട്. ഈ മേഖലകളിൽ എത്ര കാലം തൊഴിലവസരങ്ങൾ സംരക്ഷിച്ചു നിർത്താൻ കഴിയും എന്ന വിഷയത്തിൽ സംശയങ്ങളുണ്ട്. അത് കൊണ്ട് തന്നെ കഴിയാവുന്ന ആധുനികവൽക്കരണത്തിനൊപ്പം തൊഴിലാളികളുടെ സാമൂഹ്യ സംരക്ഷണം ഉറപ്പു വരുത്തലാണ് ഇവിടെ പ്രധാനം. രണ്ടാമതായി, കേരളത്തിലെ പൊതുമേഖലയിലെ വ്യവസായങ്ങളുണ്ട്. അവയിൽ പലതും നഷ്ടത്തിലുമാണ്. ശ്രദ്ധയോടെയുള്ള പുനരുദ്ധാരണ പദ്ധതികൾ ഇവിടെ വേണ്ടതുണ്ട്. ആധുനിക സാങ്കേതിക വിദ്യകളിൽ ഊന്നുന്നതും ഉത്പാദനത്തിലും വിപണന-സാധ്യതകളിലും വിസ്താരം ഉറപ്പു വരുത്തുന്നതുമായ പദ്ധതികളേ സാമ്പത്തികമായി സുസ്‌ഥിരമാവൂ. അപ്പോൾ, ചില മേഖലകളിൽ ഉത്പാദനരീതികളിലെ ആധുനികവൽക്കരണം വേണ്ടി വരും; മറ്റു മേഖലകളിൽ, ആധുനികവൽക്കരണം സുസ്‌ഥിരമാവില്ലെങ്കിൽ, തൊഴിലാളികളെ പരിപൂർണമായും സംരക്ഷിക്കാൻ വേണ്ടുന്ന നടപടികൾ വേണ്ടി വരും. മൂന്നാമതായി, വലിയ തോതിൽ തന്നെ പുതിയ സ്വകാര്യ-വ്യവസായങ്ങളെ കൊണ്ട് വരാൻ കഴിയണം. കേരളത്തിലെ മാനവ-വിഭവങ്ങൾ നന്നായി ഉപയോഗപ്പെടുത്താൻ കഴിയുന്നതും ഇവിടുത്തെ പാരിസ്‌ഥിതിക വിഷമങ്ങൾ അനുസരിച്ചു അടിസ്‌ഥാനപ്പെടുത്തിയതും ആയ വ്യവസായങ്ങൾക്കാണ് കൂടുതൽ സാധ്യത. ടൂറിസം, വിവരസാങ്കേതിക മേഖല, ബയോടെക്നോളജി, വൈദ്യശാസ്ത്രം, മുൻപ് സൂചിപ്പിച്ച കാർഷിക-സംസ്കരണം ഇവയൊക്കെ വ്യവസായ രംഗത്ത് കേരളത്തിന് യോജിച്ചവയാണ്. വലിയ വ്യവസായശാലകൾ പോലെ തന്നെ പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ് നൂതനാശയങ്ങളുടെ നിരന്തരമായ പ്രവാഹത്തിന് ആവശ്യമായ സ്റ്റാർട്ട്-അപ്പുകൾ. നമുക്ക് പ്രത്യേകം വേണ്ടത് സ്റ്റാർട്ട്-അപ്പ് ആവാസ-വ്യവസ്‌ഥയെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന ഒരു നയഘടനയാണ്.  

ഒരു മനുഷ്യന് നിവർന്ന് നിൽക്കാൻ നട്ടെല്ല് പ്രധാനമാണെന്നത് പോലെ തന്നെ, വൈവിധ്യമാർന്ന പശ്ചാത്തല-സൗകര്യങ്ങളുടെ ലഭ്യത മുകളിൽ സൂചിപ്പിച്ച സാമ്പത്തിക മാറ്റങ്ങൾക്ക് അനിവാര്യമാണ്. വലിയ പശ്ചാത്തല-സൗകര്യങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചെടുക്കുന്നതിൽ കേരളം കഴിഞ്ഞ 61 വർഷങ്ങളിൽ ഒരു പരാജയമായിരുന്നു. ഒരു പുതിയ കേരളത്തിന്റെ നിർമ്മാണത്തിന് ഈ പോരായ്മ പരിഹരിച്ചേ മതിയാകൂ. ഹൈവേ-കളെ നാലുവരി-പാതകളാക്കി മാറ്റൽ; മലയോര-തീരദേശ പാതകൾ മെച്ചപ്പെടുത്തൽ; ജലപാതകൾ പൂർത്തീകരിക്കൽ; നഗരങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ചുള്ള പൊതു-ഗതാഗത വ്യവസ്‌ഥയുടെ ശക്തിപ്പെടുത്തൽ; വൈദ്യുതിയുടെ ആഭ്യന്തരവിതരണത്തിന് വേണ്ട ഒരു പ്രസരണ-വിതരണ ശൃംഖല നിർമ്മിച്ചെടുക്കൽ; ഇവയെല്ലാം തന്നെ അടിയന്തിരമായി ശ്രദ്ധ വേണ്ട വിഷയങ്ങളാണ്. 

ചുരുക്കത്തിൽ, ഒരു വശത്ത് കേരളം ചരിത്രപരമായി നേടിയെടുത്തിട്ടുള്ള നേട്ടങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുകയും ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുക. മറുവശത്ത്, ഉത്പാദന രംഗത്ത് ഒരു പുതിയ മുന്നേറ്റം വളർത്തിയെടുക്കുക. ഇതാവണം കേരളപ്പിറവിക്ക്‌ ശേഷം 61 വർഷങ്ങൾ പിന്നിടുന്ന ഈയവസരത്തിൽ സമീപ-ഭാവിയിലേക്കുള്ള പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങൾ.

ഇന്ന് രാജ്യം മുഴുവനും കേരളത്തെ ഉറ്റു നോക്കുകയാണ്. തുല്യതയിലും മതനിരപേക്ഷതയിലും അധിഷ്ഠിതമായ പുതിയ ഒരു വികസന സംസ്കാരത്തിന്, അതിനെതിരെയുയരുന്ന പ്രതിലോമ സ്വരങ്ങൾക്കെതിരെയുള്ള ചെറുത്തുനില്പിന്, കേരളം ഒരു മാതൃകയായി ഉയർന്നു വന്നു കഴിഞ്ഞു. ഈ സംസ്കാരത്തിന്റെ മുന്നേറ്റത്തിന് ദേശീയ തലത്തിൽ തന്നെ വലിയ ജനകീയ പിന്തുണയും അംഗീകാരവും ഇന്ന് ലഭിച്ചു കൊണ്ടുമിരിക്കുന്നു. ഇതേ ജനകീയ പിന്തുണയിലൂന്നുന്നതാവട്ടെ കേരളത്തിന്റെ ഇനിയങ്ങോട്ടുള്ള വികസന കുതിപ്പും.

Courtesy: The Hindu, New Year supplement, 01-11-2017.

Saturday, November 12, 2016

Demonetisation: Ineffective, Inadequate and Premature

R. Ramakumar

(A shorter version appeared in the Business World: read here)

The demonetization of Rs 500 and Rs 1000 notes by the NDA government has three claims: to end the circulation of “counterfeit notes” from Pakistan; to eliminate and stop the use of “black money”; and to create a “cashless economy”. Let us examine each claim separately.

First, while counterfeit currency is in circulation, there is no accurate estimate of its quantum. Over-the-top claims of counterfeit currency amounting to tens of thousands of crores of rupees are wrong. In 2015-16, the share of Fake Indian Currency Notes (FICN), “detected” by banks and police, in the total notes in circulation was 0.002 per cent for Rs 1000 notes and 0.009 per cent for Rs 500 notes. The results of a study, conducted by the Indian Statistical Institute (ISI) Kolkata, reported in the press and quoted by Arjun Ram Meghwal (the Minister of State for Finance) in the Parliament in August 2015, estimated that only about Rs 400 crore worth FICN was in circulation at any given point. Moreover, only a part of FICN arrived from other countries as part of terror networks. Rest was indigenous. 

Thus, the claim that demonetization would significantly hit terror financing appears overstretched. Moreover, the media reports have quoted the ISI study as concluding: “the existing systems of seizure and detection are enough to flush out the quantum of FICN being infused” (Times of India, 11 May 2016). 

Secondly, demonetization is premised on the crucial assumption that “black money” is stored in cash by hoarders. This is wrong. For instance, the white paper on black money prepared by the Ministry of Finance in 2012 defined black money as “assets or resources that have neither been reported to the public authorities at the time of their generation nor disclosed at any point of time during their possession”. Thus, black money originates from (a) manipulating account books through multiple means, and (b) through various transactions outside the account books. The former includes manipulation of sales, receipts, expenses, production, value of capital, closing stock and so on. The latter includes transactions without bills, use of parallel account books and unaccounted assets, and investments in shares through dummy entities. If “black money” is the target of attack, it then requires a multi-pronged approach towards a more efficient and effective tax administration that would help unearth such illegal activities. 

Demonetization, on the other hand, is a one-time measure that addresses only those cases where proceeds from the above illegalities are hoarded in cash. In other words, we are referring only to a part of the “cash economy” portion of the larger “black economy” here. There are no estimates of the quantum of illegal cash hoardings in India (storing cash is legal in India with no limits specified). However, tax authorities have documented that the most important form of holding illegal earnings is not cash, but physical assets like land/bullion and financial assets like shares. Another part of the illegal earnings is seamlessly transferred as capital invested in productive activities – much like in Marx’s writings related to the transformation of “idle money” into capital – in a rather continuous fashion. It hence “disappears” as soon as it is generated. Yet another part of illegal earnings is shifted out of the country, through the hawala route, and is either stored as offshore deposits/assets or ploughed back to India through the “Mauritius route”. 

Thus, only a section, which stores cash in large amounts either for future use or as revolving cash in business/trade transactions, is adversely affected by demonetization. Even here, a portion of cash might actually be legal and convertible into legal paper through official channels. Another portion of cash, even if illegally earned, is made convertible into legal paper through myriad innovative methods. Newspapers have been reporting many such methods of conversion after the announcement of the Prime Minister (for an example, read this).

Hence, no significant unearthing of illegal cash may be expected by demonetization, even if it might halt or slow down illegal cash-based operations for a while. This was also what was clearly laid out by the committee on “Measures to Tackle Black Money in India and Abroad”, headed by the Chairman, Central Board of Direct Taxes (CBDT), and submitted to the Ministry of Finance, Government of India in 2012:
“One common demand from the public is that high denomination currency notes, particularly `1,000 and `500, should be demonetized. In this connection, it is observed that demonetization may not be a solution for tackling black money or economy, which is largely held in the form benami properties, bullion and jewellery, etc. Further, demonetization will only increase the cost, as more currency notes may have to be printed for disbursing the same amount. It may also have an adverse impact on the banking system, mainly logistic issues, i.e. handling and cash transportation may become difficult and may also cause inconvenience to the general public as the disbursal or payments of wages/salaries to the workers will become difficult. Besides, it may also adversely impact the environment as more natural resources would be depleted for printing more currency notes. Demonetization undertaken twice in the past (1946 and 1978) miserably failed, with less than 15% of high currency notes being exchanged while more than 85% of the currency notes never surfaced as the owners suspected penal action by the government agencies.”
Thirdly, much of economic transactions in India are cash-based due to the presence of agriculture as a major source of livelihood, prevalence of a large informal sector and the poor penetration of banking infrastructure in rural areas. The persistence of cash is, then, a structural feature of the Indian economy. Opening bank accounts for every household (as under the Jan Dhan Yojana) alters nothing vis-à-vis the structural basis of this cash-nexus. For example, even after the opening of crores of bank accounts, a large share of bank accounts is dormant; even after appointing lakhs of banking correspondents in villages, about half of them are “untraceable” (as was recently officially admitted), and many others are financially “unviable”. 

A cashless economy, in other words, is not created by diktat. It requires, as a pre-requisite, a structural transformation of the rural economy into a modern and productive sphere, which would facilitate more and more cashless transactions. 

As an ideal state, moving into a cashless economy is not necessarily a bad idea. Developed countries have, over time, eliminated notes of larger denomination and moved to card/bank-based transactions. Such a shift indeed aids in controlling corruption and crime. The problem in India is that any move in haste towards a cashless economy would be premature and self-defeating. How many shops have credit/debit card machines, or even mobile-based transaction facilities? How many people have credit/debit cards? How many people have, or know about, Internet banking? Even after the recent progress made in opening new bank accounts, crores of households remain without bank accounts. These are indications of total lack of readiness. In such a context, any drastic push towards a cashless economy would be harsh on the unbanked households and those poorly connected to the banking system.

No economy can ever be cashless. The point, then, is to induce people to use the formal channels where cash is currently used for high value transactions. The tax department has, for some time, been taking steps towards this direction. If this is the trajectory the government wants to adopt, it is unclear why the government would want to introduce new notes of Rs 2000 denomination. In fact, once the current dust settles, legal and illegal cash-based transactions are likely to resume with the new Rs 2000 notes. On its side, the government has given no logical justification for this baffling step, which raises deep suspicions on the real intent behind demonetisation.

Tuesday, May 24, 2016

Kerala Assembly Elections, 2016: Mapping the Gains and Losses

R. Ramakumar

I was just playing around with some data from the Kerala assembly elections, 2016.

Of course, the LDF won the elections with a huge margin. It won 91 seats in the 140-member assembly as against the UDF, which won 47 seats. The BJP-led NDA, for the first time in history, opened its account with a single seat win in Nemom. One seat - Poonjar - went to an independent.

At the 2014 Parliament elections, the UDF had a vote share of 42 per cent, as against the LDF's vote share of 40.1 per cent and the BJP's vote share of 10.8 per cent. However, the situation had changed significantly in 2016: the LDF's vote share in 2016 had risen to 43.4 per cent. The UDF vote share fell sharply to 38.8 per cent and the NDA's (the BJP had an alliance with the Vellappally Natesan-led party BDJS) vote share rose moderately to 15 per cent.

There is an old debate among psephologists of Kerala: if the BJP's vote share increases, who will lose out? LDF or UDF? Increasingly, it appears that a BJP-led front with a 15-20 per cent vote share in Kerala will significantly harm the prospects of the Congress party and the UDF.

There is a historical class/caste-based pattern of voting in Kerala. Let me use caste-based voting patterns as a pointer here, as more detailed data are available here than on class-based voting patterns. More than 70 per cent of the Dalits and more than 60 per cent of the Ezhavas - both with significant sections of working class sections within - always voted for the LDF in Kerala. This was true even in 2009, which was LDF's worst election year. Between 2004 and 2009, the major reason why the UDF scored over the LDF was that a section of Nairs and Muslims, who had voted en masse for the LDF in 2004, moved away and voted for the UDF in 2009. The decline in the share of Nairs who voted for the LDF was from 42% in 2004 to 27% in 2009. Similarly, the decline in the share of Muslims who voted for the LDF was from 41% in 2004 to 26% in 2009 (see Table below, which uses CSDS post-poll data).

In 2011, contrary to the wisdom of alternating regimes dished out by Delhi-based pundits on TV, the LDF had almost won; it almost reversed the trend of alternating fronts in power. In what was a closely fought election, the LDF won in 68 seats while the UDF won in 72 seats. A feature of this 2011 election was that in the Left's great fightback, a section of Nair and Muslim votes lost to the UDF in 2009 returned to the LDF.

Now, this is where doubts originated. If these Nair votes went to the BJP, would the Left lose like in 2009, thus benefiting the UDF?

There is another point worth noting here. Between 2009 and 2014, when the Left improved its Lok Sabha tally in Kerala from 4/20 to 8/20, again, the share of Nairs voting LDF rose from 27% to 34% (see Table below). In all these polls, remember, the share of Christians and Muslims voting for the UDF remained stable at around 60 to 70 per cent.

The lessons one could draw historically are, thus, the following: the largest section of Muslims and Christians voted for the UDF. The largest section of Ezhavas and Dalits voted for the LDF. The way Nair votes turned often decided who would win between the UDF and the LDF. Also, whenever the LDF won elections, it did not just win a section of Nair votes, but also a section of Muslim votes, particularly outside Malappuram district, the citadel of the Indian Union Muslim League (a constituent of the UDF alliance).

Oommen Chandy's crooked political brain worked precisely on these lines. He assumed that if the Christians and Muslims predominantly voted UDF, and if the movement of Nair votes to the LDF could be diverted to the BJP, the UDF could benefit. If the BJP could be encouraged to be in alliance with Vellappally Natesan's SNDP (re-christened as the BDJS party), a section of Ezhava votes would also move to the BJP, leaving the LDF totally devastated. Basically, Chandy was trying to expand up on the 2009 experience.

CSDS post-poll survey results for 2016, released today in the Indian Express, show that Chandy's plan was a monumental failure. These results show that:

a) About 50 per cent of the Ezhavas continue to vote for the LDF in Kerala. This represents a minor decline from the corresponding vote shares during earlier elections, but still shows that the LDF continues to command considerable clout amongst the Ezhava community. The BJP's alliance with the BDJS helped the NDA to increase increase the vote share among Ezhavas from 12 per cent in 2014 to 18 per cent in 2016. However, it is notable that this share did not rise above the 18% vote share among Ezhavas, which the BJP had won in 2004 without the BDJS.

Vote shares of the LDF, UDF and BJP within the major caste/religious groups in Kerala elections, 2004, 2009, 2011, 2014 and 2016, CSDS post-poll data

b) More than half of the Dalits also continued to vote for the LDF. Surprisingly, the vote share of LDF amongst Dalits appears to have drastically fallen between 2014 and 2016, with the benefits flowing to the NDA. This appears an anomaly given the other facts we have at hand.

c) CSDS has, for the first time, also released vote share of fronts among Adivasis. A huge majority of Adivasis (71 per cent) voted for the LDF in 2016.

d) The vote share of the LDF amongst Nairs increased sharply from 34 per cent in 2014 to 45 per cent in 2016. While the vote share of the UDF among Nairs fell from 33 per cent to 20 per cent, the NDA recorded a rise in vote share from 27 per cent in 2014 to 34 per cent in 2016. in other words, Oommen Chandy's plan of diverting Nair votes to the BJP did not work at all; fed up of the Chandy ministry's corruption and misrule, the largest section among them chose the secular LDF to the communal NDA. Psephologists at the NDTV had, towards the closing days of the polls, using historical data, pointed to a similar conclusion: that the UDF to BJP swing is larger than the LDF to BJP swing (see video snapshot below).

e) As it happens whenever LDF wins big, a section of Muslims also shifted votes to the LDF. The LDF's vote share among Muslims rose from 21 per cent in 2014 to 35 per cent in 2016. Given the rise of communalism across India, this section of Muslims chose the LDF as the most reliable partner in the struggle against divisive politics.

f) Even a section of Christians, who predominantly vote for the UDF, shifted votes to the LDF. A very small section of richer Christians may have also shifted votes to the BJP in 2016. The loser, in any case, was the UDF.

Has Chandy's communal antics left the LDF stronger than ever in Kerala? If the trends are to be trusted, this may actually be happening. The vote of 2016 can, safely, then be characterised as not just a verdict against the UDF but also a verdict for the LDF: for clean and non-corrupt governance as well as to act as a vanguard in the struggle against religious fundamentalism.

Some interesting patterns emerged while I was playing around with the polling figures. Let me try to discuss them below. I made a few interactive maps of the constituencies using BatchGeo, which sources from googlemaps. Please click on the pin-drops of constituencies for more detailed results. Please also feel free to switch between the Satellite view and the Map view at the top right corner. You can also zoom in and out using the (+) and (-) buttons at the top left corner to ease viewing dense clusters.

1) Given the clear wave against the UDF that was visible in these elections, some seats were won with huge majority by the LDF. Which were the seats that the LDF had won polling more than 50 per cent of the votes polled? These seats are not just clustered around Kannur, but also in the Travancore region, particularly Kollam district. See map at:

2) The UDF too won in a fewer number of seats with more than 50 per cent of the votes polled, but most of these were won by the Muslim League in its bastion: the Malappuram district in north Kerala. A handful of seats in central Travancore were also won by the UDF with more than 50 per cent votes. See map at:

3) There was no seat where the NDA won more than 50 per cent of the votes. I tried to see which were the seats in which the NDA had won more than 20 per cent of the votes. Apart from two seats in the northern-most district of Kasargode, most of these seats were in either central or southern Travancore. In the map, there are two colours with which the constituencies are marked: saffron, for seats contested by the BJP; and yellow, for seats contested by the ally BDJS. About half of the seats in which the NDA scored above 20 per cent of the votes were contested by the BDJS, which clearly shows their sway, even if minor, among Ezhava voters. In the State as a whole, the NDA's vote share of 15 per cent was divided between the BJP (10.8 per cent) and the BDJS (4.6 per cent). See map at:

4) Compared to the Parliament elections of 2014, the LDF had put up a strong show in many constituencies to win them back. I looked at which were the seats in which the vote share of the LDF increased by 10 percentage points or more between 2014 and 2016. Data show that most of these seats where the LDF displayed extremely impressive comebacks were in the Kollam and Thiruvananthapuram districts. In addition, the LDF vote shares also increased commendably in the Malappuram district. See map at:

5) Let us examine the gains of the NDA more closely. If we compare 2014 and 2016, the NDA increased its vote share by more than 10 percentage points in a number of constituencies spread across south and central Travancore. In many of these cases, the NDA candidates were BDJS representatives. The "BDJS factor", thus, was strong and the NDA benefited significantly from the alliance. See map at:

6) At the same time, the NDA also recorded a fall of vote shares in many constituencies. Most of these were contested by the BJP itself, and were also clustered around the Thiruvananthapuram district. These were also the constituencies were the LDF staged a major comeback, pulling back votes from the NDA and the UDF. See map at:

In a large number of constituencies, the NDA recorded a fall in the absolute number of votes compared to 2014. These constituencies were in the Thiruvananthapuram, Malappuram, Palakkad and Kasargode districts. See map at:

7) The NDA also ensured that its vote share exceeded that of the UDF and the LDF in a handful of constituencies. 

There were three constituencies where the NDA's vote share was higher than the UDF's vote share. See map at:

There were another five constituencies where the NDA's vote share was higher than the LDF's vote share. See map at:

8) Due to the NDA's vote shares exceeding that of the LDF and the UDF in some constituencies, both the LDF and the UDF came third in some constituencies.

The LDF came third behind the UDF and the BJP in four constituencies, and the victor was a UDF candidate in all these constituencies. See map at:

The UDF came third in three constituencies; two of these were won by the LDF and one by the NDA. In this particular, and the only, seat won by the NDA (Nemom), there have been serious allegations that the UDF transferred votes to the NDA candidate to facilitate victory. See map at:

9) A final set of data is on the following question: when the NDA obtained a higher vote share, who lost the vote share the most? Of course, it was the UDF. For this purpose, I tried a simple method.

Between 2014 and 2016, which were the constituencies in which the NDA recorded a rise in vote share by 5 percentage points or more AND in which the UDF recorded a fall in vote share by 10 percentage points or more? It turns out there were many such constituencies, mostly contested by the BJP and not the BDJS. These were largely in southern Travancore. See map at:

Between 2014 and 2016, which were the constituencies in which the NDA recorded a rise in vote share by 5 percentage points or more AND in which the LDF recorded a fall in vote share by 10 percentage points or more? It turns out these constituencies were just a few. In fact, just four: Palakkad, Udumbanchola, Idukki and Thodupuzha. If one asks the question - which were the seats in which the BDJS/BJP combine sharply ate into the LDF votes of 2014? - these are the four seats. See map at:

Apart from these four seats, the other seats where the BDJS/BJP combine mildly ate into the LDF votes of 2014 were: Nedumangad, Kaduthuruthy, Kattakkada, Kuttanad, Haripad, Varkala and Malampuzha.

Will post more maps in the coming days, but comments welcome!